Przejdź do treści

Sadzenie drzew i krzewów jesienią – z gołym korzeniem czy z bryłą?

Sadzenie drzew i krzewów jesienią daje im przewagę nad wiosennymi nasadzeniami. Sprawdź, kiedy wybrać goły korzeń, kiedy bryłę i jak sadzić krok po kroku.

Ludzie sadzący młode drzewa i krzewy w ogrodzie
Zdjęcie: „Planting Saplings in Ashram Campus: Asansol, Aug '21”, autor Belur Math, Howrah, licencja domena publiczna

Jesień to najlepszy moment na sadzenie większości drzew i krzewów liściastych. Gleba jest jeszcze ciepła, wilgoci nie brakuje, a roślina nie musi już utrzymywać liści. Zamiast tego zapuszcza korzenie, które wiosną od razu ruszą do pracy. Drzewko posadzone w październiku czy listopadzie zwykle rośnie w pierwszym sezonie wyraźnie lepiej niż to samo drzewko posadzone w kwietniu.

Przy zakupie trafisz na trzy rodzaje materiału: rośliny z gołym korzeniem, z bryłą korzeniową owiniętą jutą lub siatką oraz rośliny w pojemnikach. Różnią się ceną, terminem sadzenia i wymaganiami. Wyjaśniam, który wybrać do jakiego celu i jak posadzić każdy z nich tak, żeby się przyjął.

Goły korzeń, bryła czy pojemnik – czym się różnią

Rośliny z gołym korzeniem są wykopywane ze szkółki jesienią, po opadnięciu liści, i sprzedawane bez ziemi. To najtańsza forma, często kilka razy tańsza od pojemnikowej. Tak kupuje się drzewka owocowe, róże, sadzonki na żywopłot (grab, buk, ligustr, berberys), a także wiele drzew alejowych. Korzenie nie mogą przeschnąć, dlatego sadzi się je możliwie szybko po zakupie.

Rośliny z bryłą korzeniową (tzw. balotowane) wykopuje się z ziemią, a bryłę owija jutą, siatką lub koszem z drutu. W tej formie sprzedaje się większe drzewa, iglaki i krzewy zimozielone, które źle znoszą odsłonięcie korzeni.

Rośliny w pojemnikach rosną w doniczce od początku lub przez co najmniej sezon. Można je sadzić od wiosny do jesieni, dopóki ziemia nie zamarznie. Są najdroższe, ale dają najwięcej swobody.

FormaTermin jesiennyDla jakich roślinCena
Goły korzeńod opadnięcia liści do zamarznięcia gleby (zwykle koniec X – XI)liściaste, owocowe, róże, żywopłotynajniższa
Bryła korzeniowawrzesień–październik dla iglaków, do listopada dla liściastychiglaki, zimozielone, duże drzewaśrednia–wysoka
Pojemnikdo zamarznięcia glebypraktycznie wszystkienajwyższa

Jak rozpoznać dobrą sadzonkę

Przy gołym korzeniu patrz przede wszystkim na system korzeniowy: powinien być rozgałęziony, z dużą liczbą drobnych korzeni, a nie składać się z jednego grubego palika. Pędy mają być jędrne, kora gładka, bez pomarszczeń. Przy roślinach z bryłą sprawdź, czy bryła jest zwarta i wilgotna, a pień nie rusza się w niej luźno – to znak, że korzenie zostały mocno uszkodzone przy wykopywaniu. W pojemniku z kolei uważaj na rośliny, z których korzenie wychodzą przez otwory w dnie: siedzą w doniczce za długo.

Termin – nie wszystko sadzisz w listopadzie

Rośliny liściaste z gołym korzeniem sadź po opadnięciu liści, najczęściej od końca października do połowy listopada, a w łagodne jesienie nawet później. Granicą jest zamarznięta gleba.

Iglaki i krzewy zimozielone (tuje, cisy, świerki, rododendrony, bukszpan, laurowiśnia) sadź wcześniej, najlepiej do połowy października. Ich liście i igły odparowują wodę przez całą zimę. Jeśli korzenie nie zdążą się rozrosnąć, roślina zimą zwyczajnie wysycha – to tzw. susza fizjologiczna, która objawia się brązowieniem igieł w lutym i marcu.

Część gatunków lepiej sadzić wiosną: brzoskwinie, morele, migdałowce, a także rośliny wrażliwe na mróz w strefie 6a, np. hortensje ogrodowe czy niektóre klony palmowe. Jesienne nasadzenie przy ostrej zimie to dla nich duże ryzyko.

Dwóch mężczyzn podlewających konewką świeżo posadzone drzewko Zdjęcie: „Planting Saplings in Ashram Campus: Asansol, Aug ‘21”, autor Belur Math, Howrah, licencja domena publiczna

Jak przygotować roślinę przed sadzeniem

Rośliny z gołym korzeniem

  1. Obejrzyj korzenie. Powinny być jasne na przekroju, elastyczne, bez pleśni. Suche, łamliwe korzenie to zły znak.
  2. Namocz je w wiadrze z wodą na kilka godzin, najlepiej na całą noc (do 24 godzin).
  3. Przytnij uszkodzone i połamane korzenie do zdrowej tkanki. Bardzo długie skróć tak, żeby zmieściły się w dołku bez zawijania.
  4. Jeśli nie możesz posadzić od razu, zadołuj rośliny: ułóż je ukośnie w rowku i przysyp korzenie wilgotną ziemią. Tak przetrwają nawet kilka tygodni.

Rośliny z bryłą

Bryłę przed sadzeniem dobrze nawilż. Jutę z naturalnego włókna możesz zostawić – rozłoży się w ziemi – ale rozwiąż ją przy szyjce korzeniowej i odchyl. Siatkę syntetyczną i sznurki usuń. Drucianego kosza przy dużych drzewach zwykle się nie wyjmuje, bo bryła by się rozpadła, ale górną część warto odgiąć lub przeciąć.

Rośliny z pojemników

Wyjmij roślinę i sprawdź, czy korzenie nie owijają się wokół bryły. Jeśli tak, delikatnie je rozluźnij palcami albo natnij bryłę pionowo w 3–4 miejscach. Bez tego korzenie mogą dalej rosnąć „w kółko” już w gruncie.

Sadzenie krok po kroku

  1. Wykop dołek 2 razy szerszy niż bryła lub rozpiętość korzeni i nieco głębszy. Dla drzewka owocowego to zwykle około 50–60 cm średnicy i 40–50 cm głębokości.
  2. Spulchnij dno szpadlem lub widłami. Na ciężkiej glinie nie twórz „wanny” – pogłębianie dołka w zbitej glinie sprawia, że zbiera się w nim woda.
  3. Wymieszaj wykopaną ziemię z kompostem w proporcji mniej więcej 3:1. Nie dodawaj nawozów mineralnych z azotem.
  4. Wbij palik przed włożeniem drzewka, od strony najczęstszych wiatrów (w Polsce zwykle zachodniej). Wbity później może uszkodzić korzenie.
  5. Ustaw roślinę na właściwej głębokości – tak jak rosła w szkółce, co widać po przebarwieniu na pniu. Przy drzewkach owocowych miejsce szczepienia (zgrubienie nad korzeniami) zostaw 5–10 cm nad ziemią. Róże szczepione sadzi się odwrotnie: miejsce szczepienia 3–5 cm pod powierzchnią.
  6. Gołe korzenie rozłóż na usypanym na dnie kopczyku ziemi.
  7. Zasypuj stopniowo, lekko potrząsając drzewkiem, żeby ziemia weszła między korzenie, i ugniataj ją nogą.
  8. Uformuj misę z ziemi wokół pnia i podlej obficie: 10–20 litrów pod drzewko, 5–10 litrów pod krzew, nawet jeśli pada.
  9. Przywiąż drzewko do palika miękką taśmą, w ósemkę, żeby nie ocierało się o palik.
  10. Wyściółkuj krąg wokół pnia korą lub kompostem, 5–8 cm, zostawiając kilka centymetrów wolnego miejsca przy samym pniu.

Cięcie po posadzeniu i pielęgnacja przez zimę

Drzewek owocowych z gołym korzeniem nie tnij od razu jesienią. Cięcie formujące zrób wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji – wtedy rany szybciej się goją, a Ty widzisz, które pędy przetrwały zimę. Krzewy na żywopłot, np. ligustr czy grab, po posadzeniu wiosną skraca się zwykle o 1/3–1/2, żeby się zagęściły. Szczegóły znajdziesz w poradniku jak założyć żywopłot.

Przez zimę:

  • podlewaj świeże nasadzenia w czasie suchej jesieni i w odwilż, szczególnie iglaki,
  • osłoń pnie młodych drzewek przed zającami i sarnami osłonką lub siatką,
  • sprawdzaj, czy mróz nie wypchnął roślin z ziemi – po rozmarznięciu dociśnij je z powrotem,
  • iglaki posadzone późno osłoń od południa i wschodu agrowłókniną lub matą, żeby ograniczyć zimowe słońce.

Więcej o osłonach i ich zakładaniu przeczytasz w tekście zabezpieczenie roślin na zimę.

Najczęstsze błędy przy jesiennym sadzeniu

  • Przesuszone korzenie – zostawione na wietrze choćby na godzinę mogą stracić drobne korzenie włośnikowe.
  • Zbyt głębokie sadzenie – szyja korzeniowa zasypana ziemią gnije, a drzewko latami stoi w miejscu.
  • Zakopane miejsce szczepienia drzewek owocowych – odmiana wypuszcza własne korzenie i traci cechy podkładki, np. niski wzrost.
  • Nawożenie azotem przy sadzeniu – pobudza wzrost, który nie zdąży zdrewnieć przed mrozem.
  • Iglaki sadzone w listopadzie bez podlewania i osłony.
  • Brak palika przy drzewach powyżej 1,5 m – wiatr luzuje korzenie, które nie zdążyły się zakotwiczyć.

FAQ – sadzenie drzew i krzewów jesienią

Czy można sadzić drzewa w listopadzie? Tak, liściaste z gołym korzeniem nawet najlepiej sadzić właśnie wtedy. Warunek: gleba nie jest zamarznięta ani zalana wodą.

Co jest lepsze dla drzewka owocowego – goły korzeń czy doniczka? Dla jabłoni, grusz, śliw i wiśni goły korzeń jesienią sprawdza się bardzo dobrze i jest tańszy. Doniczka daje swobodę terminu, ale trzeba uważać na zawinięte korzenie.

Czy jutę z bryły trzeba zdjąć? Naturalną jutę można zostawić, poluzowaną przy pniu. Syntetyczną siatkę, folię i sznurki zawsze usuń.

Jak głęboko sadzić drzewko owocowe? Na tej samej głębokości, na której rosło w szkółce. Miejsce szczepienia ma być 5–10 cm nad powierzchnią ziemi.

Zrób listę, zanim pojedziesz do szkółki

Zanim kupisz rośliny, zmierz miejsce i sprawdź, ile przestrzeni zajmie dorosłe drzewo, a nie sadzonka. Jeśli planujesz drzewka owocowe, wybierz podkładkę i odmiany pod wielkość działki – pomoże Ci w tym poradnik jak założyć mini sad przydomowy. Na iglaki jest już późno – ich zakup przesuń na kwiecień albo koniec sierpnia. Rośliny liściaste z gołym korzeniem zamów na listopad i przygotuj dołki kilka dni przed dostawą, póki ziemia nie zamarzła. Wiadro z wodą do moczenia korzeni postaw obok, zanim przywieziesz sadzonki.