Sadzenie drzew i krzewów jesienią – z gołym korzeniem czy z bryłą?
Sadzenie drzew i krzewów jesienią daje im przewagę nad wiosennymi nasadzeniami. Sprawdź, kiedy wybrać goły korzeń, kiedy bryłę i jak sadzić krok po kroku.
Jesień to najlepszy moment na sadzenie większości drzew i krzewów liściastych. Gleba jest jeszcze ciepła, wilgoci nie brakuje, a roślina nie musi już utrzymywać liści. Zamiast tego zapuszcza korzenie, które wiosną od razu ruszą do pracy. Drzewko posadzone w październiku czy listopadzie zwykle rośnie w pierwszym sezonie wyraźnie lepiej niż to samo drzewko posadzone w kwietniu.
Przy zakupie trafisz na trzy rodzaje materiału: rośliny z gołym korzeniem, z bryłą korzeniową owiniętą jutą lub siatką oraz rośliny w pojemnikach. Różnią się ceną, terminem sadzenia i wymaganiami. Wyjaśniam, który wybrać do jakiego celu i jak posadzić każdy z nich tak, żeby się przyjął.
Goły korzeń, bryła czy pojemnik – czym się różnią
Rośliny z gołym korzeniem są wykopywane ze szkółki jesienią, po opadnięciu liści, i sprzedawane bez ziemi. To najtańsza forma, często kilka razy tańsza od pojemnikowej. Tak kupuje się drzewka owocowe, róże, sadzonki na żywopłot (grab, buk, ligustr, berberys), a także wiele drzew alejowych. Korzenie nie mogą przeschnąć, dlatego sadzi się je możliwie szybko po zakupie.
Rośliny z bryłą korzeniową (tzw. balotowane) wykopuje się z ziemią, a bryłę owija jutą, siatką lub koszem z drutu. W tej formie sprzedaje się większe drzewa, iglaki i krzewy zimozielone, które źle znoszą odsłonięcie korzeni.
Rośliny w pojemnikach rosną w doniczce od początku lub przez co najmniej sezon. Można je sadzić od wiosny do jesieni, dopóki ziemia nie zamarznie. Są najdroższe, ale dają najwięcej swobody.
| Forma | Termin jesienny | Dla jakich roślin | Cena |
|---|---|---|---|
| Goły korzeń | od opadnięcia liści do zamarznięcia gleby (zwykle koniec X – XI) | liściaste, owocowe, róże, żywopłoty | najniższa |
| Bryła korzeniowa | wrzesień–październik dla iglaków, do listopada dla liściastych | iglaki, zimozielone, duże drzewa | średnia–wysoka |
| Pojemnik | do zamarznięcia gleby | praktycznie wszystkie | najwyższa |
Jak rozpoznać dobrą sadzonkę
Przy gołym korzeniu patrz przede wszystkim na system korzeniowy: powinien być rozgałęziony, z dużą liczbą drobnych korzeni, a nie składać się z jednego grubego palika. Pędy mają być jędrne, kora gładka, bez pomarszczeń. Przy roślinach z bryłą sprawdź, czy bryła jest zwarta i wilgotna, a pień nie rusza się w niej luźno – to znak, że korzenie zostały mocno uszkodzone przy wykopywaniu. W pojemniku z kolei uważaj na rośliny, z których korzenie wychodzą przez otwory w dnie: siedzą w doniczce za długo.
Termin – nie wszystko sadzisz w listopadzie
Rośliny liściaste z gołym korzeniem sadź po opadnięciu liści, najczęściej od końca października do połowy listopada, a w łagodne jesienie nawet później. Granicą jest zamarznięta gleba.
Iglaki i krzewy zimozielone (tuje, cisy, świerki, rododendrony, bukszpan, laurowiśnia) sadź wcześniej, najlepiej do połowy października. Ich liście i igły odparowują wodę przez całą zimę. Jeśli korzenie nie zdążą się rozrosnąć, roślina zimą zwyczajnie wysycha – to tzw. susza fizjologiczna, która objawia się brązowieniem igieł w lutym i marcu.
Część gatunków lepiej sadzić wiosną: brzoskwinie, morele, migdałowce, a także rośliny wrażliwe na mróz w strefie 6a, np. hortensje ogrodowe czy niektóre klony palmowe. Jesienne nasadzenie przy ostrej zimie to dla nich duże ryzyko.
Zdjęcie: „Planting Saplings in Ashram Campus: Asansol, Aug ‘21”, autor Belur Math, Howrah, licencja domena publiczna
Jak przygotować roślinę przed sadzeniem
Rośliny z gołym korzeniem
- Obejrzyj korzenie. Powinny być jasne na przekroju, elastyczne, bez pleśni. Suche, łamliwe korzenie to zły znak.
- Namocz je w wiadrze z wodą na kilka godzin, najlepiej na całą noc (do 24 godzin).
- Przytnij uszkodzone i połamane korzenie do zdrowej tkanki. Bardzo długie skróć tak, żeby zmieściły się w dołku bez zawijania.
- Jeśli nie możesz posadzić od razu, zadołuj rośliny: ułóż je ukośnie w rowku i przysyp korzenie wilgotną ziemią. Tak przetrwają nawet kilka tygodni.
Rośliny z bryłą
Bryłę przed sadzeniem dobrze nawilż. Jutę z naturalnego włókna możesz zostawić – rozłoży się w ziemi – ale rozwiąż ją przy szyjce korzeniowej i odchyl. Siatkę syntetyczną i sznurki usuń. Drucianego kosza przy dużych drzewach zwykle się nie wyjmuje, bo bryła by się rozpadła, ale górną część warto odgiąć lub przeciąć.
Rośliny z pojemników
Wyjmij roślinę i sprawdź, czy korzenie nie owijają się wokół bryły. Jeśli tak, delikatnie je rozluźnij palcami albo natnij bryłę pionowo w 3–4 miejscach. Bez tego korzenie mogą dalej rosnąć „w kółko” już w gruncie.
Sadzenie krok po kroku
- Wykop dołek 2 razy szerszy niż bryła lub rozpiętość korzeni i nieco głębszy. Dla drzewka owocowego to zwykle około 50–60 cm średnicy i 40–50 cm głębokości.
- Spulchnij dno szpadlem lub widłami. Na ciężkiej glinie nie twórz „wanny” – pogłębianie dołka w zbitej glinie sprawia, że zbiera się w nim woda.
- Wymieszaj wykopaną ziemię z kompostem w proporcji mniej więcej 3:1. Nie dodawaj nawozów mineralnych z azotem.
- Wbij palik przed włożeniem drzewka, od strony najczęstszych wiatrów (w Polsce zwykle zachodniej). Wbity później może uszkodzić korzenie.
- Ustaw roślinę na właściwej głębokości – tak jak rosła w szkółce, co widać po przebarwieniu na pniu. Przy drzewkach owocowych miejsce szczepienia (zgrubienie nad korzeniami) zostaw 5–10 cm nad ziemią. Róże szczepione sadzi się odwrotnie: miejsce szczepienia 3–5 cm pod powierzchnią.
- Gołe korzenie rozłóż na usypanym na dnie kopczyku ziemi.
- Zasypuj stopniowo, lekko potrząsając drzewkiem, żeby ziemia weszła między korzenie, i ugniataj ją nogą.
- Uformuj misę z ziemi wokół pnia i podlej obficie: 10–20 litrów pod drzewko, 5–10 litrów pod krzew, nawet jeśli pada.
- Przywiąż drzewko do palika miękką taśmą, w ósemkę, żeby nie ocierało się o palik.
- Wyściółkuj krąg wokół pnia korą lub kompostem, 5–8 cm, zostawiając kilka centymetrów wolnego miejsca przy samym pniu.
Cięcie po posadzeniu i pielęgnacja przez zimę
Drzewek owocowych z gołym korzeniem nie tnij od razu jesienią. Cięcie formujące zrób wczesną wiosną, przed ruszeniem wegetacji – wtedy rany szybciej się goją, a Ty widzisz, które pędy przetrwały zimę. Krzewy na żywopłot, np. ligustr czy grab, po posadzeniu wiosną skraca się zwykle o 1/3–1/2, żeby się zagęściły. Szczegóły znajdziesz w poradniku jak założyć żywopłot.
Przez zimę:
- podlewaj świeże nasadzenia w czasie suchej jesieni i w odwilż, szczególnie iglaki,
- osłoń pnie młodych drzewek przed zającami i sarnami osłonką lub siatką,
- sprawdzaj, czy mróz nie wypchnął roślin z ziemi – po rozmarznięciu dociśnij je z powrotem,
- iglaki posadzone późno osłoń od południa i wschodu agrowłókniną lub matą, żeby ograniczyć zimowe słońce.
Więcej o osłonach i ich zakładaniu przeczytasz w tekście zabezpieczenie roślin na zimę.
Najczęstsze błędy przy jesiennym sadzeniu
- Przesuszone korzenie – zostawione na wietrze choćby na godzinę mogą stracić drobne korzenie włośnikowe.
- Zbyt głębokie sadzenie – szyja korzeniowa zasypana ziemią gnije, a drzewko latami stoi w miejscu.
- Zakopane miejsce szczepienia drzewek owocowych – odmiana wypuszcza własne korzenie i traci cechy podkładki, np. niski wzrost.
- Nawożenie azotem przy sadzeniu – pobudza wzrost, który nie zdąży zdrewnieć przed mrozem.
- Iglaki sadzone w listopadzie bez podlewania i osłony.
- Brak palika przy drzewach powyżej 1,5 m – wiatr luzuje korzenie, które nie zdążyły się zakotwiczyć.
FAQ – sadzenie drzew i krzewów jesienią
Czy można sadzić drzewa w listopadzie? Tak, liściaste z gołym korzeniem nawet najlepiej sadzić właśnie wtedy. Warunek: gleba nie jest zamarznięta ani zalana wodą.
Co jest lepsze dla drzewka owocowego – goły korzeń czy doniczka? Dla jabłoni, grusz, śliw i wiśni goły korzeń jesienią sprawdza się bardzo dobrze i jest tańszy. Doniczka daje swobodę terminu, ale trzeba uważać na zawinięte korzenie.
Czy jutę z bryły trzeba zdjąć? Naturalną jutę można zostawić, poluzowaną przy pniu. Syntetyczną siatkę, folię i sznurki zawsze usuń.
Jak głęboko sadzić drzewko owocowe? Na tej samej głębokości, na której rosło w szkółce. Miejsce szczepienia ma być 5–10 cm nad powierzchnią ziemi.
Zrób listę, zanim pojedziesz do szkółki
Zanim kupisz rośliny, zmierz miejsce i sprawdź, ile przestrzeni zajmie dorosłe drzewo, a nie sadzonka. Jeśli planujesz drzewka owocowe, wybierz podkładkę i odmiany pod wielkość działki – pomoże Ci w tym poradnik jak założyć mini sad przydomowy. Na iglaki jest już późno – ich zakup przesuń na kwiecień albo koniec sierpnia. Rośliny liściaste z gołym korzeniem zamów na listopad i przygotuj dołki kilka dni przed dostawą, póki ziemia nie zamarzła. Wiadro z wodą do moczenia korzeni postaw obok, zanim przywieziesz sadzonki.